ศาสตราจารย์เกียรติคุณ แพทย์หญิง พวงทอง ไกรพิบูลย์

โรคเอดส์ เป็นสาเหตุให้เกิดโรคมะเร็งใช่ไหม?
การเป็นโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี(HIV)  ไม่ใช่สาเหตุของโรคมะเร็ง  เพราะผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี ไม่เกิดเป็นมะเร็งทุกราย  เพียงแต่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เนื่องจากการมีภูมิคุ้มกัน/ต้านทานโรคบกพร่อง   เป็นเหตุให้มีโอกาสเกิดติดเชื้อ ออนโคจินิก  ไวรัส (oncogenic viruses) ซึ่งไวรัสในกลุ่มนี้ ทำให้เกิดการกลายพันธุ์จากเซลล์ปรกติเป็นเซลล์มะเร็งได้ง่าย  ผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี  จึงมีโอกาสเสี่ยงสูงกว่าคนปรกติมากในการเกิดโรคมะเร็ง

ในผู้ป่วยโรคเอดส์ เกิดโรคมะเร็งได้มากน้อยอย่างไร?
ผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี มีโอกาสเกิดโรคมะเร็งได้สูงกว่าคนปรกติ ๒.๕- ๓๐๐ เท่า ทั้งนี้ขึ้นกับชนิดของมะเร็ง  โรคมะเร็งที่มีโอกาสเกิดสูงในผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี  ได้แก่ โรคมะเร็งเนื้อเยื่อชนิด คาโปซิซาร์โคมา (Kaposi's  sarcoma) มีโอกาสเกิดสูงเป็นประมาณ ๓๐๐ เท่าเมื่อเปรียบเทียบกับคนปรกติ   โอกาสเกิดโรคมะเร็งต่อมน้ำเหลือง ประมาณ ๑๐๐ เท่า   โอกาสเกิดโรคมะเร็งทวารหนัก และโรคมะเร็งเนื้อเยื่อชนิด แองจิโอซาร์โคมา (angiosarcoma) ประมาณ ๓๐ เท่า  โอกาสเกิดโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว ประมาณ ๑๐ เท่า   ส่วนโรคมะเร็งชนิดอื่นๆนอกเหนือจากที่กล่าวแล้ว  มีโอกาสเกิดสูงกว่าคนปรกติประมาณ  ๒.๕-๕ เท่า

ผู้ป่วยโรคเอดส์ มักเป็นโรคมะเร็งชนิดใด?
โรคมะเร็งที่พบบ่อย ๔ ลำดับแรก ในผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี คือ  โรคมะเร็งเนื้อเยื่อชนิด คาโปซีซาร์โคมา  รองลงไปตามลำดับ คือ โรคมะเร็งต่อมน้ำเหลือง  โรคมะเร็งทวารหนัก  และโรคมะเร็งชนิด แองจิโอซาร์โคมา

โรคมะเร็งในผู้ป่วยโรคเอดส์ มีธรรมชาติของโรค ต่างจากในโรคมะเร็งในคนทั่วไปไหม?
โรคมะเร็งในผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติดเชื้อ เอชไอวี   มักมีระยะโรค  ความรุนแรงโรค และโอกาสดื้อต่อรังสีรักษา และ/หรือยาเคมีบำบัดสูงกว่า  เมื่อเปรียบเทียบกับโรคมะเร็งในคนปรกติ

โรคมะเร็งในผู้ป่วยโรคเอดส์ แบ่งระยะโรคเหมือนกับในผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วไปไหม?
โรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี มีการแบ่งระยะโรคเช่นเดียวกับโรคมะเร็งในคนปรกติ เพียงแต่มักพบโรคมีระยะโรคสูงกว่าคนปรกติ

โรคมะเร็งในผู้ป่วยโรคเอดส์ มีวิธีการตรวจและรักษาอย่างไร?
โรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์/ติดเชื้อเอชไอวี มีวิธีการตรวจ และการรักษาเหมือนในผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วไป  เพียงแต่โรค มักดื้อต่อรังสีรักษา และ/หรือเคมีบำบัด และมีโอกาสเกิดโรคย้อนกลับเป็นซ้ำสูงกว่าในโรคมะเร็งซึ่งเกิดในคนทั่วไป

โรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์ รักษาหายไหม?
โรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์/โรคติดเชื้อเอชไอวี  เมื่อได้รับการรักษาแล้วมีโอกาสหายได้ แต่ผลการรักษา ขึ้นกับ ระยะโรค   สุขภาพผู้ป่วย   การได้รับยาต้านไวรัสเอชไอวีอย่างต่อเนื่อง สม่ำเสมอ  ภาวะภูมิคุ้มกัน/ต้านทานโรคของผู้ป่วย  การติดเชื้อในระหว่าง และภายหลังการรักษา และการดื้อต่อรังสีรักษา และ/หรือ เคมีบำบัด

โรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์ เมื่อรักษาแล้ว มีผลข้างเคียงเหมือนในผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วไปหรือไม่?

ผลข้างเคียงจากการรักษาทั้งจาก การผ่าตัด   เคมีบำบัด รังสีรักษา ในผู้ป่วยโรคเอดส์/โรคติด เชื้อเอชไอวี เหมือนกับในผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วไป เพียงแต่มีโอกาสเกิดสูง และรุนแรงกว่า โดยเฉพาะการติดเชื้อ  เนื่องจากร่างกายมีภูมิคุ้มกัน/ต้านทานโรคต่ำกว่า ซึ่งบ่อยครั้งจึงเป็นอุปสรรคสำคัญในการรักษาโรคมะเร็งได้ครบถ้วนตามแผนการรักษาที่แพทย์กำหนด อาจต้องพัก หรือ หยุดการรักษากลางคัน หรือยกเลิกการรักษา

มีวิธีป้องกันไม่ให้เกิดโรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์ไหม?
ในปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีป้องกันการเกิดโรคมะเร็งในผู้ป่วยเอดส์/ติดเชื้อ เอชไอวี   แต่พบว่า โอกาสเกิดโรคมะเร็งลดลงมากในผู้ป่วยที่รับประทานยาต้านไวรัสฯสม่ำเสมอ ต่อเนื่อง  มีสุขภาพแข็งแรง และมีภูมิคุ้มกัน/ต้านทานโรคอยู่ในเกณฑ์ปรกติ

มีวิธีตรวจคัดกรองให้พบโรคมะเร็งในผู้ป่วยโรคเอดส์ตั้งแต่ระยะเริ่มเป็นโรคมะเร็งไหม?

การตรวจคัดกรองให้พบโรคมะเร็งตั้งแต่ระยะเริ่มเป็น จะขึ้นกับชนิดของโรคมะเร็ง เช่นเดียวกับการตรวจคัดกรองในบุคคลทั่วไป  แต่ผู้ป่วยเอดส์/ติดเชื้อเอชไอวี ควรต้องดูแลตนเองเป็นพิเศษกว่าคนทั่วไป เพราะมีโอกาสเกิดโรคมะเร็งได้สูงกว่าดังได้กล่าวแล้ว  ดังนั้น  เมื่อพบสิ่งผิดปรกติ เช่น คลำ/มีก้อนเนื้อ หรือ คลำได้ต่อมน้ำเหลืองโต ถึงแม้จะมีขนาดเล็ก ควรรีบปรึกษาแพทย์